http://elyas220.blogfa.com/ مطالعه مطالعات فرهنگی و نظریه اجتماعی fa blogfa.com Tue, 10 Nov 2009 10:31:56 GMT http://elyas220.blogfa.com/post-54.aspx گفت‌وگویی در باب جامعه شناسی سکولار و جامعه شناسی اسلامی با دکترحسین کچوئیان</P> <P><STRONG>زهرا مینائی</STRONG> ـ دکتر حسین کچوئیان استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران نیازی به معرفی ندارد. دراین روزها که صحبت تولید بومی و اسلامی در حوزه علوم انسانی دوباره گرم شده، باید از کچوئیان هم در این باره شنید؛ چرا که او یقیناً کسی است که سالها از موضع انقلاب اسلامی با جامعه شناسی دست و پنجه نرم کرده. گفت و گوی ما با او در همین زمینه تقدیم می شود. <BR><BR><STRONG>چرا بحث جامعه شناسی اسلامی این همه حساسیت ایجاد کرده است؟</STRONG> <BR>مباحثی که اکنون مطرح شده، در باب اینکه آیا جامعه شناسی اسلامی معنا دارد یا خیر، اگر پنجاه سال پیش مطرح می شد، موضوعیت داشت. زمانی که علوم اجتماعی و جامعه شناسی تأسیس شد ( قرن نوزدهم)، کسی تردید نداشت که این دو نظام ( نظام نظری جامعه شناسی و منظومه معرفتی دین )، دو دنیای جدا از هم است و اصلاً ارتباطی با هم ندارند. بعدها، رفته رفته، اشکالاتی پیدا شد و کم کم، برخی صاحبنظران در جدایی بین آن دو شک کردند و این ایده مطرح شد که دو حوزه، ارتباطاتی با هم دارند. البته مراد از ارتباط ها، ربط جوهری بین دین و جامعه شناسی نبود، بلکه بیشتر بر تأثیرات دین در جامعه و زندگی اجتماعی تأکید می کردند. با این همه همگان، هنوز در این نکته اتفاق نظر داشتند که دین یک چیز است و علم ( جامعه شناسی) چیز دیگری. امروزه و در حال حاضر، مسئله معناداری / عدم معناداری و امکان آن، برای نظریه پردازان فلسفه علم، جامعه شناسی علم و جامعه شناسی معرفت، موضوعیت ندارد. در فضای معرفت شناسانه ای که ما اکنون در آن به سر می بریم، بحث ارتباط داشتن دین و جامعه شناسی، بدیهی و روشن است و مسئله اصلی در حال حاضر این است که اگر صاحبنظری، ادعایی در مورد «نحوه» ارتباط این دو دارد، آن را عرضه کند. این در حالی است که در قرن بیستم، اگر کسی مقاله ای با این عنوان ( نحوه ارتباط دین و جامعه شناسی) ارائه می کرد اصلاً مورد قبول واقع نمی شد؛ اما امروزه، مانع نظری (در چارچوب نظریه اجتماعی) برای رد و انکار ارتباط جامعه شناسی و دین وجود ندارد. <BR>والرشتاین، تعبیری نزديك به این مضمون دارد که ما (جامعه شناسان) داعیه «علمی بودن»، به معنای علوم طبیعی نداریم؛ زيرا زمان آن گذشته و تمام شده است. تنها ادعايي که می توانیم داشته باشیم این است که ما صاحب یک «گفتمان» هستیم؛ یعنی شکل و طریق خاصی از گفت‌وگو در جهان اجتماعی که قواعد خاصی نیز برای تولید کلام در مورد جهان، اجتماع، سیاست، زن و مرد دارد. این تعبیر که از والرشتاین است معنای درست و موثق از وضع فعلی جامعه شناسی به ما می‌دهد، هر چند که این تعبیر نیز مضیق و محدود به نظر می رسد باز هم آنچه که امکان معرفت شناسانه جهان جدید به ما می دهد را به خوبی بازنمایی نمی کند؛ اما حتی اگر همین تعبیر ناقص را نیز مبنا قرار دهیم، علی رغم کاستی هایی که دارد، باز زمان این بحث ها (جدایی دین و جامعه شناسی) گذشته و دیگر مرزی وجود ندارد که با اتکا به آن بتوان این دو را از یکدیگر جدا کرد. البته سخن (کلام) دینی گفتن، با سخن علوم اجتماعی گفتن و با سخن سیاسی گفتن و دیگر کلام ها فرق دارد. به این معنا که اینها قواعد مختلف تولید کلام را برای خود دارند، اما در جامعه شناسی اسلامی، گفته نمی شود که ما عین دین را بیاوریم بلکه مي‌خواهيم قواعد تولید کلام و بیان را طوری عوض کنیم که ملاحظات دين اسلام را داشته باشد. در واقع، این پرداختن به همان سؤال شماست که چرا جامعه شناسی اسلامی مشکل‌زا و حساسیت برانگیز است. <BR>در پاسخ باید گفت که در صد يا دویست سال گذشته، علوم اجتماعی سعی کرده خودش را تثبیت کند، ولی نتوانسته است. ما به عنوان جوامع و کشورهایی که در معرض مباحث علوم اجتماعی قرار گرفتیم، متوجه شدیم که پرداختن به این مباحث و رواج چارچوب‌هاي نظري آنها، به نوعی جهان زندگی ما را تخریب کرده و عمل اجتماعی ما را بی معنا می کنند، عمل اجتماعی ما را انکار و حیات ما را نفی می کند، بدون آنکه سندی واقعي عليه ما داشته باشد. البته در یک مرحله زمانی، شاید «زبان» آن را نداشتیم که بگوییم این حرف و ادعای شما ( صاحب نظران علوم اجتماعی مدرن) غلط است، ولی الآن زبانش را داریم. علوم اجتماعی به این دلیل مسئله ایجاد می کند که امروز، سکولار است. در مواجهه با «علوم اجتماعی» (جامعه شناسی) اگر به آن همچون یک علم خنثی که هیچ جهت گیری خاصی ندارد، فکر کنید، در آن صورت وقتی با «جامعه شناسی اسلامی » مواجه شوید می پرسید که چرا پسوند «اسلامی» گذاشته اید؟ ولی با درنگ بيشتر درمی‌یابید که جامعه شناسی پسوندی دارد که بنیانگذاران و صاحب نظران جامعه شناسی آن پسوند را ظاهر نکرده اند ؛ و آن پسوند «سکولار » است. در واقع، آنچه ما به عنوان «علوم اجتماعی » ( جامعه شناسی) می شناسیم، «علوم اجتماعی ( جامعه شناسی) سکولار » است. منظور کسانی که می گویند «جامعه شناسی اسلامی »، این است که با پسوند سکولار آن مشکل دارند. این پسوند و علومی که متوصف به آن هستند، جهان زندگی مرا تخریب می کنند، و هستی غیر را بر من تحمیل مي‌نمايند، سپس نمی توانم آنها را بپذیرم. علوم اجتماعی، الهیات زندگی سکولار است. یعنی درست همان کاری را انجام میدهد که الهیات و علوم دینی در زندگی ما و در جهان سنت می کند؛ يعني ما را به شکل دینی تربیت می کند و به زندگی دینی تشویق و ترغیب می کند. این علوم سکولار مدرن نیز زندگی شما را غیر دینی می کند. هر دانشجوی علوم اجتماعی در همان روزهای ورود به دانشگاه، می تواند این را بفهمد. <BR><STRONG>چگونه؟</STRONG> <BR>دانشجوی علوم اجتماعی که به دانشکده علوم اجتماعی می آید و در فضای سکولار ِ علوم اجتماعی قرار می گیرد، احساس میکند که با این علوم و نظریه ها و مفاهیم، درگیری دارد و حتي به واسطه درگیری با آنها، رنج مي‌كشد و متوجه می شود که با اعتقادات دینی اش همخوانی ندارد، پس دچار شک و ابهام می شود. برخی از دانشجویان، اعتقاداتشان را در پایان تحصیل از دست می دهند و برخی دیگر هم با اسلوب این علوم سکولار درگیر گشته و دچار آشفتگی فکری می شوند. <BR>در یک مرحله زمانی، ما (دیندارانی که در جوامع غیر غربی زندگی می کردیم) فکر می کردیم مباحثي که در علوم اجتماعی مطرح می شود، مصداق «علم» است و علم را هم باید پذیرفت. الآن دلیلی نداریم که آنها را بپذیریم، چون اساساً «علم» نیستند. چون بنا به تعبیری که به عنوان مثال، از والرشتاین نقل کردم، علوم اجتماعی و جامعه شناسی، گفتمانی است که تفسیر و معانی ای از جهان ارائه می دهد. ما می گوییم که این شکل خاص معنادار کردن جهان اجتماعی و جامعه شناسی سکولار، زندگی ما (دینداران، به ویژه در جهان اسلام) را تخریب می کند. به طور مثال، طبق این گفتمان و تفسیرهای آن، تاریخ ایران، دائماً به سمت قهقرا می رود؛ چرا که نهضت تنباکو یا قیام پانزده خرداد، حرکتی ارتجاعی است و طبق آموزه های علوم اجتماعی، جلوی تاریخ ایستادن است و يك حرکت اجتماعی «مثبت» محسوب نمی شود. از آن منظر، ما دائماً به سمت قهقرا می رویم. <BR><STRONG>چرا این نهضت ها و حرکت های اجتماعی اینگونه تفسیر می شود؟</STRONG> <BR>زیرا مطابق تفسیری که علوم اجتماعی از تاریخ و روند تحولات اجتماعی، به ما ارائه می دهند، مسیر درست حرکت تاریخ بر مبنای سنت لیبرالیستی، دموکراسی، تجدد و سکولاریسم است. تقابل هایی که ما به عنوان یک دانشجوی دیندار با این علوم و تفسیرهای آن پیدا می کنیم، به واسطه مبانی نظری دینی است که اجازه نمی دهد این علوم اجتماعی سکولار چنین ادعاهایی را مطرح کنند. این مبانی دینی، ما را نسبت به این علوم و ادعاها مسئله دار می کند. در واقع، این تقابل ها به ما می گوید که الهیات زندگی، الهیات سکولار است نه الهیات وحیانی و اگر ما می خواهیم این علوم و ادعاهایش را بپذیریم، باید آنها را در لباس و پوشش بپذیریم، در پوشش الهیات. این علوم در حقیقت، الهیات زندگی در دنیای مدرن اند ولی لباس مبدل شان، لباس «علم» است. آنچه امروزه در قالب «علوم » اجتماعی (جامعه شناسی)، به دانشجویان ارائه می شود، عرضه این علوم با همان لباس مبدل است. به همین دلیل، دانشجوي مسلمان ، دچار مشکل می شود و دانشجویی که نمی خواهد بر مبنای اعتقادات دینی اش عمل کند نیز رفته رفته می شود یک شخص «دیگر». <BR>چنین چیزی با صداقت علمی و صداقتی که لازمه جهان معرفت است، سازگاری ندارد. در جهان علم و معرفت، هرچیز را باید با لباس و با قیمت خود عرضه کرد. آنچه که ما می خوانیم، «علم»، به معنای چیزی عام که مستقل از شرایط تاریخی و معرفتی و اجتماعی است، نیست بلکه تفسیر و نوع نگاه خاصی است که مربوط به زندگی غربی هاست و به همين دلیل ما با آن مشکل داریم و نیز به همین دلیل است که در مرحله اول می خواهیم ناقد آن باشیم و در مرحله بعد برای ایجاد نسبت درست آن با زندگی و جهان خود تلاش کنیم. <BR>بنابراین، ریشه بحث در این است که علوم، هویت دارند و مطابق فهم اکنون ما، این هویت وجود دارد، اگرچه در ایران به آن نپرداخته ایم؛ مشکل این است که جامعه شناسی هویت خود را از ما پنهان کرده. خود را هر جايی، همه زمانی و عام نشان داده است. حتی با این تفسیر درست، اگر «جامعه شناسی اسلامی» ايرادي دارد، «جامعه شناسی سکولار» هم اشکال دارد و اگر طرح کردن «جامعه شناسی سکولار» اشکال ندارد، پس مطرح کردن «جامعه شناسی اسلامی» نيز ميسر خواهد بود. من چندان به اسلامی بودن و غیر اسلامی بودن حساس نیستم چون نگاه عام گرایانه نسبت به علوم دارم و سعی می کنم از این پسوندها استفاده نکنم. هرچند که علی الاصول مشکلی در آن نیست و جامعه شناسی می تواند اسلامی یا غیر اسلامی باشد، کما اینکه می تواند فمینیستی باشد، مارکسیستی و لیبرال باشد و هیچ منع نظری، منطقاً و عقلاً وجود ندارد. این مباحث را طرح کردیم زيرا معتقدیم یک منظر درست وجود دارد که از آن منظر درست باید به عالم نگاه کرد و وقتی می گوییم جامعه شناسی اسلامی، نظر به آن منظر درست داریم ( که توضیحش در اینجا ممکن نیست که این منظر چگونه همان طور که خاص است، عام هم هست). ولی من از تعابیری نظیر «جامعه شناسی اسلامی» استفاده نمی کنم زیرا به صورت مجمل می گویم که جامعه شناسی سکولار، مفروضاتي تنگ و محدود دارد. یعنی فرض کرده دنیا فقط همین دنیا (دنیای مادی) است و هستی شناسی آن، محدود نگر و تنگ نظرانه است. مشکل ما با همین هستی شناسی است و نقد عقلانی بر آن داریم و برایش استدلال می آوریم؛ یا اینکه ما با انسان شناسی اش مشکل داریم. به طور مثال، این اصل در آن مبناست که انسان، نفع جو و منفعت طلب است. اما اگر نخواهیم نفع جویی را رد کنیم، می گوییم سلسله مراتبی وجود دارد که ممکن است بر نفع جویی غلبه کند. بنابراین باز هم یک نقد عقلانی و منطقی داریم و نقد ما نقدی علمی است. ما در وهله اول مباحث عقیدتی را مطرح نمی کنیم. <BR>جامعه شناسی اسلامی، یعنی جامعه شناسی ای که در پیوند با زندگی دینی شکل گرفته است و البته لزومی ندارد آگاهانه باشد. یعنی لزومی ندارد شما بگویید که این مفروضات دینی من برای تأسیس جامعه شناسی اسلامی است، بلكه وقتی مسلم بودی و زندگی دینی داشتی ، به طور طبیعی، اگر زندگی ناسازگاری (دور از قواعد و اصول اعتقادت دینی) نداشته باشی و در پایان کار و در شرایط مختلف هم مسلمان بمانی، زندگي ديني، پیامدهایی خواهد داشت. در کتاب «فلسفه مسیحی» اثر اتین ژیلسون، ضمن بحثی پرسيده که آیا فلسفه مسیحی معنا دارد یا خیر؟ بحث «فلسفه مسیحی» هم مانند «جامعه شناسی اسلامی» است. چون فلسفه بر حسب تعریف، نباید مقید بر عقیده ای باشد، جامعه شناسی هم بر حسب تعریف، مقید به عقیده نیست. يعني شرط نمی کنیم که اعتقادات خود را در جامعه شناسی اثبات کنیم و لیکن پیوند این دو نتیجه اش این است که نمی توانیم تکه تکه باشیم ، در یک جا مسلمان و در جای دیگر غيرمسلمان. مسلم بودن آثاری دارد و این آثار به طور طبیعی در عرصه علم ظاهر می شود. <BR><STRONG>مباحث شما در مورد این بود که جامعه شناسی اسلامی چه چیزی هست یا در مورد اینکه چه باید باشد؟</STRONG> <BR>جامعه شناسی اسلامی در حال حاضر، بیش از هر چیزی یک موضع انتقادی است. حرف هایی زده شده اما هنوز انسجام تئوریک پیدا نکرده است. علاوه بر این رویکرد انتقادی، برخی مفروضات و بدیهیات و منابع هم دارد. </P> Tue, 10 Nov 2009 10:31:56 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=54 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-54.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-53.aspx <DIV class=PostTextBody> <P dir=rtl align=justify><STRONG>علیرضا سمیعی</STRONG> : «چشم، سلطان بدن است». اگر «مک لوهان» این جمله را می شنید ، به کلی دمق می شد که قبلأ نظریه اش را ایرانیان کوچه و بازار گفته اند. <FONT color=#cc3300>او بخش قابل توجه ای از مباحث فرعی نظریه خویش را صرف اثبات ونشان دادن این امر کرد که انسان معاصر به شدت« بصری» شده است .</FONT></P> <P dir=rtl align=justify>به گمان وی آدمی در دوران کابل ها و سیطره تلوزیون کاملا متفاوت می گردد. اول به این دلیل که برقراری ارتباط ، آموزش، تربیت و اجتماعی شدن  به وسیله  و البته از راه رسانه های تصویری ممکن می شود. دوم و مهمتر آنکه، این رسانه تصویری تا حد زیادی مستقل و خود ارجاع است . می گفت که پیام رسانه خود رسانه است و این معنی البته دشوار است .هم از این حیث که آن را درک کنیم و هم از این وجه که با آن همچون واقعیتی از واقعیات زمانه کنار بیاییم.</P> <P dir=rtl align=justify>حالا پس از دهه ها کلنجار با انواع رسانه در یافته ایم که رسانه ظرف ساده ای نیست که هر چیزی را در آن بریزیم و سپس با همان صورت دریافت نماییم. یک رقص محلی، یک داستان واقعی، مناسک دینی و... همه در رسانه به اقتضائات آن تن می دهند. از همه مهمتر آنکه تمام شئون زندگی ما تحت تاثیررسانه ها و به شدت بصری شده است . ما با دیدن فیلم و مسابقه از تلوزیون راه رسم زندگی را فهم کرده با جامعه و دنیای جدید هماهنگ می شویم، در مراکز آموزشی تدریس مولتی مدیا داریم، سلایق و انتخاب های خود را با تبلیغات سامان می دهیم، و هر چند رابطه را دور انداخته ایم روبه روی صفحه رایانه به دیگران مرتبط می شویم .</P> <P dir=rtl align=justify><IMG style="WIDTH: 267px; HEIGHT: 219px" border=0 hspace=3 alt="" vspace=3 align=right src="http://www.3noqte.com/main/images/stories/shabanpoor/nemad/braille.jpg" width=306 height=243>خوب که دقت کنیم درمی یابیم  موضوع این نیست که یک جور زندگی یا پاره ای از مهارت ها (مهارت کار با لوازم جدید) خود را در کنار دیگر جوانب زندگی طبیعی ، همان زندگی  قدیمی خودمان، جا دار کرده باشد . بلکه در حقیقت دنیای مجازی وارد زندگی شده ، جای هر چیز دیگر را گرفته واساسا سنجه و ارزش هر گونه زیست (گیرم که بخش کاملا طبیعی زیست انسانی باشد)گشته . این زندگی جدید با شدت بسیار بیشتر بصری است . زیرا که دیدن فیلم و مسابقه و آموزش مولتی مدیا و... تنها به کمک چشم امکان دارد . نتیجه روشن است : دیگران نمی توانند به این دنیا وارد شوند.</P> <P dir=rtl align=justify>این سد، گاه به این خاطر پیش می آید که کسی در یک کشور کاملا محروم به دنیا می آید، و یا گاه از هوش معمولی برخوردار نیست و در هر حال کمتر امکان مقایسه واصلا احساس ضرورت برای هماهنگی در خویش می بیند . اما  نابینا همین جا و با ضروریات همین زندگی از امکانات ابتدایی بی بهره است. هم اکنون مدتی است که آنها در این جهان واقعا جدید به همراه ما راه نمی آیند و در آینده با بیشتر بصری شدن زندگی، بیشتر جا می مانند؛ واگر هنرمندان و متفکران کمتر به مسائل آنها می اندیشند، شاید از این رو باشد که ایشان را در کنار خود نمی بینند.</P> <P dir=rtl align=justify>البته حتم داریم که دانشمندان و مخترعین و رفاه فروشان انسان دوست به زودی راه هایی می یابند و می فروشند. ولی دو نکته قابل تامل است . اول آنکه دنیای بیشتر بصری کمتر مجال تکنیک هایی را می دهد(بهتر است بگوییم کمتر می تواند) که نابینایان را در جهت نقیض خود بپروراند و دوم اینکه این برادران و خواهران اساسا وارد این دنیا نشده اند که حالا مثلا در بمانند و ما مثلا یاری کنیم .</P> <P dir=rtl align=justify>2- گذشته از دقت در مشکلات نابینایان و ذکر مصیبت، خوب است بیاندیشیم زندگی آنها در اعماق چه است و چگونه معنا می شود.</P> <P dir=rtl align=justify> می گویند کسی ماجرای شکار اش را برای دوستی تعریف می کرد که در  جنگل به شیری برخورده و تنها تیر اش را هدر داده است. القصه، آقا شیره سر میرسد و مرد را می بلعد .دوستش در می آید که ای بابا؛ تو که هنوز زنده ای؟! مرد در جواب می گوید که این چه زنده بودنی است بدون ماشین و ویلا و حساب بانکی فلان قدر! </P> <P dir=rtl align=justify>این شوخی آنقدر هم بی راه نیست و دست کم تذکر می دهد که <FONT color=#cc3300>ما معنای زندگی را در لذایذ و رسیدن به آرزوها و اهوا نفس می دانیم . در حالی که زندگی باید به گونه ای معنا شود که هر کسی از دارا و ندار و ناقص و در بند، بتواند بر اساس آن بزید .ظاهرا غفلت و حجابی در کار است .</FONT> </P> <P dir=rtl align=justify>«مارتین هایدگر» گفته بود غفلت تاریخی آدمی فراموشی «وجود» است . این در حالی ست که فلاسفه(معنا کنندگان حیات) همه گرفتار «موجود بینی» هستند.به این ترتیب اصل بنیادی زندگی (وجود) در محاق افتاده و ریشه نیهلیسم را همین می دانست .اگر نظر او درست باشد صد البته که غفلت ما امروزه در پرتو زیست جهان به شدت بصری بسی عظیم تر شده. «ژان بودریار» معتقد بود ما امروزه دچار «حاد واقعیت» هستیم ، یعنی تصاویر بصری (که مسلما غیر واقعی هستند) نه تنها جای واقعیت را گرفته اند که حتی بیشتر، آنها خود، واقعیات را می سازند. ما همواره با عکس هایی جعلی از واقعیات سر و کار داریم و چنان محاصره هستیم که راه تمیز واقعی از غیر، ناممکن شده است . من در این چاه ویل، یک عده را می شناسم که بیرون از گود نشسته اند: نابینایان. هایدگر از اصطلاح «نیوشیدن» هستی برای فهم هستی استفاده می کرد .به نظر او <FONT color=#cc3300>یک نوع تفکر بی حجاب لازم است تا بتوان به «راز» عالم نزدیک شد . منظور از دیدن و شنیدن در اینجا همین کار معمولی حواس پنجگانه نیست بلکه موضوع تلاش برای نوعی التفات بی واسطه است .می دانیم که نابینایان برای جبران ضعف خویش از احساس خاصی کمک میگیرند که فراتر از حواس است هر چند این همان علم قلبی نیست اما به هر حال یک تجربه منحصر به افراد نابینا محسوب می شود.</FONT> در این میان آنچه شاید شانس آنها را بیشتر می کند در نیفتادن با «جهان به شدت بصری شده» باشد . به نظر می رسد نابینایی امکانی  بالقوه برای درک غیر بصری (که دیگر واقعا مسموم شده است) جهان است . دست کم می توانیم به این فکر کنیم . <FONT size=3 face="arial, helvetica, sans-serif"><STRONG>اجالتا می روم تا از دوستان نابینای خود تقاضا کنم کلاس های توان بخشی جهت درک سالم تر جهان دایر کنند. لااقل  از نشستن در محاصره تصاویر وهمی که بهتر است!</STRONG></FONT></P></DIV> Fri, 06 Nov 2009 11:10:12 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=53 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-53.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-52.aspx <P align=justify><FONT face="arial, helvetica, sans-serif" size=3><STRONG>تأملي درماجراي تغيير سرفصل‌ها و منابع علوم انساني</STRONG></FONT></P> <P align=justify>احتمالاً شنيده‌ايد كه روزي روزگاري دوستي، بهلول را ديد كه ظاهراً روي زمين دنبال چيزي مي‌گردد. از باب رفاقت وارد شد، سلام كرد و قول ياري داد. بهلول گفت سكه‌اي گم كرده است و دوستش پرسيد حدوداً كجا آن را از دست داده.او درآمد كه در خانه؛ مرد با تعجب پرسيد: پس چرا بيرون از خانه در پي آني؟ گفت: خانه تاريك بود، پس فكر كردم در كوچه و زير مهتاب به دنبال آن بگردم. حالا نقل ماست. ما راه «خود» را گم كرده‌ايم ولي در نقشه خارجي‌ها به دنبال خط سير جاده‌ها هستيم. تاريخ و عالمي در جغرافيايي خاص دچار بحران شده ولي عقلاي قوم به دهان ديگران نگاه مي‌كنند. تو گويي دانشگاه و فكر و ذكري نيست. آنچه هست بيشتر به هنر دوبله مي‌ماند. <BR>براي حل اين مشكل دوم (چون به هرحال خودش براي خودش مشكلي شده است) هر روز راه تازه‌اي مي‌انديشند. از جمله همين راه حلي كه چندروز پيش با روزنامه‌نگاران در ميان گذاشته شد. سخنراني بسيار كوتاه و طرح مبهم دكتر حميدرضا آيت‌اللهي، رئيس پژوهشگاه علوم انساني به قدري جدي بود كه هنوز به آن فكر مي كنم. در خلال سؤال و جوابها مشخص شد كه احتمالاً تا دو ماه ديگر مطالعات دامنه‌داري در مورد علوم مختلف آغاز مي‌شود تا بدانيم در هر علمي واقعاً چه نظرياتي وجود دارد، سپس در كميته‌اي چهارنفره (دكتر آيت‌الهي يكي از اعضاي آن تيم هستند) درباره نحوه اجرايي كردن طرح تغيير سرفصل علوم تصميم‌گيري خواهند كرد. در اين مرحله از اساتيد مبرز در هر رشته درخواست مي شود تا نظر خود را در رابطه با تغيير سرفصل‌ها و منابع اعلام كنند. آنگاه در يك دبيرخانه همه نظرات و تفحص‌هاي جمع شده در اختيار كميته‌هاي تخصصي گذارده مي‌شود تا آنها در جهت تغييرات متناسب و مفيد تصميم‌گيري كنند.اين يك روش بين‌المللي است و اگر در ايران معمول نيست نشان از غفلتي در نظام آموزشي دارد. به هرروي دكتر سخنان ديگري نيز گفتند كه در كنار تغييرات، مهم به نظر مي‌رسد و حتي شايد بتوان آنها را در تعارض (نه تناقض) با گفته‌هاي وي دانست: يكي دميدن روح‌ الهي در علوم و ديگري كاربردي كردن آنها. حالا پس از سالها مي‌دانيم كه رفع اين دو مشكل كار آساني نيست و اگر نه تا به حال بارها حل و فصل <BR>مي شد. ظاهراً مانعي در اين ميان وجود دارد: غرب‌زدگي. غرب‌زدگي باعث شده كه غير الهي و غيركاربردي باشيم. اول به دليل سكولاريزم مستقر در علم جديد و دوم از آنجا كه نظريات غربي به زخم غربي مي‌خورد و نمي تواند درد ما را درمان كند. در ضمن اين نگراني واقعاً در بين بعضي وجود دارد كه چشم‌آبي‌ها تحت لواي شرق‌شناسي منويات امپرياليستي خويش را در ميان مردمان شرق پراكنده‌اند. <BR>گذشته از زياده‌روي‌هاي احتمالي اولين ارتباطات ما با غرب به عصر تاريك مغولي بازمي‌گردد و آنچه بدگماني را تشديد مي‌نمايد اين واقعيت است كه آنها همواره با مغول‌ها (كه بر ما حكومت مي‌راندند) مذاكره داشتند. اما بايد به ياد داشت كه امروزه كار از كار گذشته و بسياري از متفكران ما عينك شرق‌شناسانه بر چشم مي‌گذارند و آنگاه مي‌آيند صاف توي چشم خودمان زل مي‌زنند. آيت‌الهي گفت يك روش سانسور عجيب وجود دارد كه تحت تأثير روشنفكران فقط بعضي از نظريه‌ها را ترجمه مي‌كنند و آن وقت از آنها همچون حقايق ابدي ازلي دفاع مي‌نمايند. راست مي‌گفت. مثلاً از ميان همه تئوري‌هاي زيست‌شناسي تاريخي، چشم و ابروي نظريه داروين را پسنديده‌اند. نمي‌دانم چه علاقه دارند پدر و مادر نبوي ما را بگيرند و به جايش يك گله ميمون بدهند كه به دلايل گنگي از درخت‌ها پائين آمدند. در حالي كه لااقل سه نظريه مهم ديگر وجود دارد و همه به يك اندازه علمي هستند؛ البته فقط در جهان و مي‌فهميم كه در ايران بايد با همان داروين كه احتمالاً قسمت و پيشاني نوشت ما بود بسازيم. گويا گوش ما از ميان صداهاي جهان صداي خاصي را مي‌شنود.اين روش انتخابي، سانسوري يا هر چيز ديگر؛ درعين نامطلوبي حقيقتي را آشكار مي‌كند. واقعاً اين ما هستيم كه فقط بعضي نظريات را مي‌خوانيم و دوباره اين ما هستيم كه در انتخاب خود ملاحظات ويژه‌اي داريم. شايد با تأمل در اين دو خصيصه چيزهاي مهمي آشكار شود. از اين رو نبايد با عجله قضاوت‌هاي اخلاقي و ارزشي كرد. چه فايده‌اي دارد كه به يك عده اهل فكر و نظر (چه كژ و چه راست) دشنام بدهيم. هرچند نبايد اخلاق و ارزش را كنار گذاشت. ولي واقع آن است كه بايد به جاي ارائه تفسيرهاي آسان و احساسي، بدون تعارف و رودربايستي به تحليل و ديرينه‌شناسي پرداخت. چرا كه اين، خود ما هستيم كه همه اين كارها را از كژ و راست، انجام مي‌دهيم. <BR>تازه مگر در اين سو چه چيز دندان‌گيري داريم. آيا توانسته‌ايم پس از انقلاب روح الهيات را در علوم انساني حلول دهيم. اصلاً آيا منظور از الله، همان خدايي است كه در توحيد اسلامي معرفي مي‌شود يا خداشناسي عام اديان ابراهيمي را مطلوب دانسته‌ايم؟ دكتر آيت‌اللهي گفت كه مقصود صرفاً اضافه كردن چند آيه و حديث يا پيش كشيدن معرفت سنتي نيست. گويا ايشان توحيد اسلامي را در ذهن دارند. حدس مي‌زنم اين نظر دقيق‌تر باشد. سال‌ها پيش جلال آل احمد «در غرب‌زدگي، آغاز مصيبت را دوره شاه عباس و خوش‌بش‌هاي او با برادران شرلي و كمپاني‌هاي تجاري فرنگي دانست. ولي دكتر مجتهدي در كتاب «آشنايي ايرانيان با فلاسفه غربي» مسئله را به جنگ‌هاي صليبي برگرداند. زماني كه اروپايي‌ها براي جبران شكست از مسلمين به ايجاد روابطي با فرمانداران مغول روي آوردند. حتي عبارت «فرنگي» كلمه‌اي مغولي است. ابتدا همسر مسيحي هلاكوخان دل وي را نرم كرد و سپس حتي پسر مسيحي خود، ارغون را به تخت نشاند. پس از او «سعدالدوله نيز همچون ارغون نسبت به مسلمانان بسيار بدگمان بود و امور مملكتي، مخصوصاً امور مالي را، به دست يهوديان و عيسويان سپرد.» نظر مجتهدي مسئله را بسيار عميق‌تر از نظرات مكانيكي قبلي مي‌كند. هرچند اين دل و قلوه گرفتن‌ها در طول تاريخ يك دست نبود ولي در زمان شاه عباس (خاصه به خاطر ايجاد توازن قدرت با عثماني) تجديد گشت و بعدها شد آنچه شد. درنگ مجتهدي هشدار مي‌دهد كه موضوع بيشتر خزنده و فرهنگي بوده است. اما با اين تفاصيل باز انگار تمام داستان را نگفته‌ايم. مثلاً اگر از يك چيني يا هندي اهل درس و مشق بپرسيم كه غرب و شرق كجاست؟ ايران را به لحاظ فلسفه و فرهنگ غربي مي‌داند! اين موضوع براي بسياري از دوستان، عجيب نيست. زيرا آنها به وقايعي مثل يونان زدگي اعتقاد دارند و تاريخ آن را تا عهد ساسانيان به عقب مي‌برند. كساني كه نسبت به تفكر يونان زده حساسيت دارند موضوع را پيچيده‌تر مي‌كنند. چرا كه به نظر آنها يكي ديگر از مسائل مهم ما مسئله سنت و تجدد است. ايران كه در ميانه كشمكش سنت و تجدد تلاش مي‌كند، ناگهان با سر وارد دنيايي مي‌شود كه خود بحران وضع پست مدرن را تجربه مي‌نمايد.يكي از راه‌حل‌هاي ما آموختن توأم علوم غربي و اسلامي بود. دانشگاه امام صادق (ع) مصداق خوبي است. راه رويي كه انتظار داشتيم در آن به دانشجويان فن روز و اسلام را بياموزيم تا از آن طرف فارغ‌التحصيلان متعهد/متخصص بيرون دهيم. قضاوت در توفيق يا عدم توفيق به عهده تاريخ. مي‌دانيم كه از 40 سال پيش زمزمه علم اسلامي در مصر، مالزي و ايران رواج دارد. دكتر آيت‌اللهي به درستي اشاره كردند كه ايران به لحاظ شناخت نسبتاً خوبي (نسبت به ساير ممالك اسلامي) كه از غرب دارد آماده‌تر است. اما آنچه در دست داريم نمي‌تواند علم اسلامي باشد. <BR>ايشان ضعف غرب را در منحصر كردن تدارك علم براي رفاه دنيايي دانستند و از رفاه معنوي در كنار رفاه مادي دم زدند. همه يا به مكه مكرم تشرف يافته‌ايم و يا از حاجيان شرح ماوقع را شنيده‌ايم. سرزمين وحي كه در ضمن با ساختمان‌ها، هتل‌ها و اياب و ذهاب مرفهي محاصره شده است. آنجا نمي‌تواند مصداق سرزمين علم اسلامي باشد. اگر عربستان بلاد كفر نيست، پس چرا در منازعات حساس بين‌المللي شاه و وليعهد سعودي را كنار ميز امريكايي در حال نوشيدن شراب اسرائيلي مي‌بينيم؟ نگوييم، مالزي كشوري پيشرفته و مسلمان است. آنها نه تاريخ و سنت ما را داشته‌اند و نه در منطقه خطرناكي مانند خاورميانه بوده‌اند. گذشته از اين خداوند 53 بار در قرآن مسلمين را به جهاد فراخوانده است. حال چگونه مي‌توان در دنياي آكنده از ظلم نام مسلماني يدك كشيد، بدون آن كه پاكبازي جهاد را به جان خريد. كار مسلماني تنها با صوم و صلات و گيس پوستي راست نمي‌شود. . حيات يك مالايايي حتي در سطح سبك زندگي شباهت عجيبي به حيات ژاپني‌ها دارد. مردمي كه در انيميشن‌هاي خود بزرگترين چشم‌هاي دنيا را مي‌كشند. ژاپن پس از دهه‌هاي 70-80 ميلادي با سرعت به سمت غربي شدن رفته است. اين اتفاقي است كه افتاده و هيچكس ديگر از <BR>حاشا كردن آن طرفي نمي‌بندد.بعد از مرور همه اينها تازه مي‌رسيم به «مسئله محوري» و «كاربردي» كردن علوم. <BR>اين در عمل يعني اول مسائل و مشكلات خويش را شناسايي كنيم و سپس ببينيم چه نظريه‌اي از ميان نظريات بيشتر به قامت آن دوخته مي‌شود. مسلماً در اين ميان بايد به مغز خود زحمت دهيم بلكه راهي متناسب فراچنگ آوريم. زيرا مسائل مملكتي مثل مسائل كتاب‌هاي دبيرستاني نيست كه با تهيه يك كتاب حل‌المسائل از ميدان انقلاب رفع و رجوع شود بدتر از همه اين كه علوم انساني با جامعه سر و كار دارد، نمي‌توانيم دست جامعه را بگيريم و آن را در يك لوله آزمايشگاهي بريزيم. حل و فصل اين قبيل امور مآلاً با درد و رنج اجتماعي قرين است. اولين چيزي كه در اين راه ما را تهديد مي‌كند، همانا گرفتاري در پراگماتيسم است. ناگفته پيداست كه پراگماتيسم به راحتي با هدف دميدن روح اسلامي جور نمي‌شود. پراگماتيسم صورت فلسفي جهان متحقق شده است. اين جهان و صورت‌اش حتماً صاحب زور و قدرت هستند و گر نه چرا از ميان همه صورت‌هاي ممكن، همين يكي سيماي جهان متحقق شده است؟ <BR>دوستي پرسيد آيا منظور من از سردادن اين نغمه‌هاي شكاكانه مخالفت با تغيير سرفصل و منابع علوم است؟ گفتم: نه. هرچند نبايد به اين كار به مثابه راه‌حل نهايي اعتماد كرد ولي دست كم تنها كاري است كه در اين شرايط از ما برمي‌آيد. به قول خداوند؛ «از رحمت خداوند نااميد نشويد» <A href="http://www.iran-newspaper.com/1388/8/2/Iran/4344/Page/10/Index.htm">علیرضا سمیعی</A></P> Sat, 24 Oct 2009 19:21:44 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=52 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-52.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-51.aspx <P align=justify> <STRONG>علیرضا سمیعی</STRONG> : در سراسر دنیا بدون اینکه به روی خود بیاوریم، می دانیم، کودکی، در بحران افتاده و ما همیشه در مراقبت از آن شکست خورده ایم. «محمدالدوره» را با گلوله مستقیم کشتیم و در افریقا از کودکی عکاسی کردیم که نزدیک یک کرکس (لاشخور) از گرسنگی بیهوش افتاده بود .سپس شاید چون به اندازه کافی وقیح نبودیم بحث‏هایی عبث ولی در عوض طولانی به راه انداختیم که آیا این فیلم کوتاه یا آن عکس، واقعی هستند یا ساختگی.</P> <P align=justify><IMG alt="" hspace=3 src="http://www.inn.ir/iran_media/image/2009/10/436231009_orig.Bmp" align=right vspace=3 border=0>در حالی که به هر حال روزانه بچه ها به ضرب گلوله و از زور گرسنگی می میرند به انگشتان خود نگاه میکنم. گیج از آنکه این خون کدام کودک است که از پنجه های من میریزد، یک طالبان دو ساله؟ مبارز بد طینت شش ساله‏ای در غزه؟ چهار ساله ای اهل یمن؟ تروریستی هفت ساله  با بمبی در کیف مدرسه که از عراق، اروپا را تهدید می کند؟... آنها آنقدر دورند که به چشم سیاستمداران نمی آیند، ولی به اندازه کافی به«تکه تکه شدن» و «گرسنگی» نزدیک اند. این دو خدایگانی هستند که از رگ گردن به بچه ها نزدیکترند. خود را قانع می کنم؛ گناه آنها جغرافیایی است که در آن می زیند. ولی موضوع فراگیرتر است. در کشورهای مرفه نیز خشونت آنها را تهدید میکند. با درنگ بیشتری در می یابم که خشونت نه تنها از راه اعمال بر کودکان بلکه گاه از طریق فراگرفتن ایشان عمل می کند. یعنی در  کنار کودکانی که خشونت می پذیرند، بچه هایی وجود دارند که خود خشن هستند. این دو گروه به یک اندازه طعمه خشونت شده اند.</P> <P align=justify>به همین دلیل می توان از عبارت «خشونت فراگیر» در وصف آنها استفاده کرد. خشونتی که میکشد، گرسنه می گذارد، شکنجه میکند و ناهنجار می کند.</P> <P align=justify>خدا را! کدام هوفمان دوزخ تبار به آنها روی آورده. آمارها نشان می‏دهد حتی در اروپا علیرغم کوهی از نظریات علمی در باب تعلیم و تربیت، قوانین حمایتی، طرفداری از آزادی وانسانیت، هنوز بچه ها طعمه خشونت فراگیر هستند. چرا؟     <BR>زیگموند باومن در کتاب «عشق سیال» میگوید: «در کودکان هنوز انسانیتی مثله نشده باقی مانده است» آنگاه با هیجان از لزوم حفاظت از بچه ها حرف می زند. شاید مسئله همین حفظ انسانییتی باشد که هنوز به تاراج انواع رذیلت ها نرفته. کودکان و نوجوانان در درون خویش «انسان» را حمل میکنند. و مقصود ما در حقیقت نگاه داری و پرستاری از آن است. اما رفتار ما نسبت به ایشان همواره صرفا حمایتی نیست. منظورم فقط زمانهایی نیست که با شرارت به آنها حمله میکنیم، بلکه میخواهم بر روی وقتی تمرکز کنم که از از کودکان چون ابزار سود میجوییم. ما برای بچه ها فیلم، سر گرمی و اسباب بازی می سازیم. ودر جریان انجام همه موارد پنهانی سود اقتصادی خود را دنبال میکنیم . زیرا آنها خریدارانی بی نقص هستند. چرا که از یک سو قدرت راضی کردن والدین را برای تهیه سرگرمی دارند و از سوی دیگر نارضایتی آنها به پای کودکی و بوالهوسی نوشته می شود و نه بی کیفیتی کالا. </P> <P align=justify>در شیوه های فروش جدید چیزی وجود دارد که به آن «صنعت نق نق» میگویند. یعنی اگر بتوانیم بچه ها را مجاب کنیم، آنها آنقدر به جان پدر و مادر غر میزنند تا مجبور شوند کالای مورد نظر را خریداری نمایند. واضح است که در این حال اصلا توجه نکردیم که به این طریق از بچه ها موجوداتی مصرفی می سازیم. در کنار آن بازیهایی به بازار می آورند که برای جذابیت بیشتر خشن هستند. توضیح اینکه در نتیجه چه بلایی بر سر آنها می آید از کفر ابلیس مشهورتر است.آیا دست از سر آنها بر می داریم. نه، بلکه فیلم هایی می سازیم که در آن بچه ها در دسته های دو نفری به صورت زوجهای دختر و پسر به این طرف وآن طرف می روند و در مواردی حتی میان آنها رقابت های شبه عشقی دیده میشود. می توان این مورد را «غیر جنسیت زدایی» نامید. چرا که ما خواه ناخواه از زندگی غیر جنسی کودکان غیر مستقیم نمایشی جنسی ترتیب می دهیم.</P> <P align=justify>علیرغم پنهان کاری و ریا ورزی ما، کودکان در نتیجه این عملیات تبدیل به انسانهایی مصرفی، خشن و تا حد بیش از اندازه ای جنسی می شوند. نه خلاق، با اراده و خانواده دوست. حاشا کردن این موارد فایده ای ندارد. زیرا انسان های بزرگسال عهد ما نتیجه طبیعی همین روش ها هستند.</P> <P align=justify>گذشته از آن لاقیدی، حمل سلاح وتجاوزاز هم اکنون در میان آنها رایج است و اگر نه پس اینهمه دوربین مراقب در مدارس چه معنایی دارد. انسان عهد ما از همه دورانها خودخواه تر است. و این خصیصه را تا حد مازوخیست (خود آزاری) پیش برده. عجبا که خودخواهی سرانجام به خودآزاری بدل شد. روش زندگی ما همه سپهرهای حمایتی مانند پارسایی، خانواده،و محیط زیست را تهدید می کند. گوش کسی هم بدهکار نیست.</P> <P align=justify>به نظر می رسد به جای حمایت از انسان خفته در کودکان، گرم سرکوب آن هستیم. بسیاری از متفکرین عصر ما باور دارند که آدمی چیزی است که باید آن را تاسیس کرد. به همین علت با طیب خاطر مشغول تخریب خصوصیات کودکان هستیم بلکه موجود جدیدی را بنا کنیم. این یک دو، راه هایی اساسی هستند. یا باید به انسان غنوده در بچه ها ایمان آورده از آن پرستاری کنیم(عقیده قدیمی باور به فطرت پاک) و یا با جرح و تعدیل کودکان، انسانهای جدیدی اختراع نماییم. گویا در دهه های اخیر راه دوم را گزیده ایم.</P> <P align=justify><STRONG><FONT face="arial, helvetica, sans-serif" size=3>دلم می خواهد کسی پیدا شود و به خاطر خدا فریاد بزند که دیگر کافی است، دست از سر کودکان بردارید و به جهنم بزرگسالی خودتان بروید.</FONT></STRONG></P> Sat, 17 Oct 2009 12:58:29 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=51 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-51.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-50.aspx <P dir=rtl align=justify><STRONG>سخنی با آموزگار از دست رفته</STRONG></P> <P dir=rtl align=justify><STRONG>علیرضا شفاه -</STRONG> خوشم آمد به هوشت که هنوز هم که هنوز است نمی‌روی زیر بار اینکه آنچه<IMG border=0 hspace=3 alt="" vspace=3 align=left src="http://i37.tinypic.com/euhkm1.jpg"> می‌خواهی غیر از آن چیزی است که دینداران و مؤمنان می‌خواهند. چنان گلوی قلمت را صاف می‌کنی و شق و رق می‌نویسی که بندگان خدا خیال می‌کنند نسخه ایرانی پاپر- حضرت آقای سروش- واقع‌الامر پی مدینة‌النبی (و نه جامعه مدنی) است و خب خودت می‌گویی «جامعه اخلاقی» و چه اسم خوبی هم! بخصوص اگر به مرحمت سر و صداهای این ده ــ بیست ساله، پاپر خوانده باشیم و درست و درمان خوانده باشیمش، می‌فهمیم منظورت چیست. باید در مایه‌های کانونشنالیسم پاپر باشد آنجا که «هنجارها» بنیاد «وقایع»اند و نه برعکس!</P> <P dir=rtl align=justify>این یکی از آموزه‌های پاپر نیست، همه آموزه‌های پاپر است: میان تجربه‌ها و گزاره‌ها فاصله‌ای است که پر نمی‌شود. «دلیل صدق هر گزاره، خود باید گزاره باشد. پس معلوم نشد که حسیات کجا به گزاره‌ها پیوند می‌خورد» (منطق اکتشاف علمی، 1384، علمی- فرهنگی، صفحه159). </P> <P dir=rtl align=justify>تجربه بنیاد محکم باورهای ما نیست. به جای آن باورهای ما بر گزاره های هنجاری ایستاده است. تجلی اجتماعی این معنا، تقدم قرارداد اهالی اجتماع بر باورهایشان است و پاپر می‌گوید این باورها همان «علم عینی» است: «پذیرش گزاره‌های پایه، منوط به توافق یا عزم عالمان به قبول آنهاست» (همان، صفحه135) «پذیرفتن و کافی شمردن وخرسند بودن به گزاره‌های پایه معلول دریافت های ما- بویژه دریافت‌های درونی ما- است. </P> <P dir=rtl align=justify>ولی ما این دریافت‌ها را دلیل صدق گزاره‌های پایه نخواهیم گرفت. دریافت‌ها انگیزه رد و قبول گزاره‌ها هستند» (همان). به عقیده من نسخه(های) ایرانی پاپر نهان روشی ویژه‌ای در طرح افکار خود بروز داده‌اند که تنها با اهداف سیاسی (و نه فلسفی‌شان) هماهنگ بوده، برخی از افکارت را صریح می‌گویی وبرخی را مضمر و حتی گاهی لازم است در این باره از حد بگذرانی. </P> <P dir=rtl align=justify>مثلاً همین بدگویی از پرداختن به انگیزه‌ها به جای نقد محتوای کلام که دیگر از «کفر ابلیس» مشهورتر شده را در نظر بگیرید. یا انتقاد از ایدئولوژی را؛ در هر دو مورد- حضرت استاد!- طوری سخن رانده‌اید که گویی ایدئولوژی و اندیشیدن در حوزه انگیزه‌ها و «اهداف» بد است و در عالم مورد اشاره خاتم‌الفلاسفه هیچ کس مبتنی بر انگیزه و هدف و ایدئولوژی سخن نمی‌گوید و عمل نمی‌کند. </P> <P dir=rtl align=justify>اگر اینها را از سر صدق گفتی و خیال می‌کنی که حضرت پاپر حسیات را به گزاره‌های پایه مربوط کرده و اینها را بنیاد «علم عینی» گذارده که رجوعتان می‌دهم دوباره نگاهی به پاورقی صفحه 49منطق اکتشاف علمی بیاندازید: «البته در اسم‌گذاری مناقشه نیست. هنگامی که اسم تازه «گزاره پایه» را وضع کردم، قصدم فقط آوردن لغتی بود که معنای «گزاره ادراکی» را تداعی نکند. مایه تأسف است که دیگران به سرعت آن را برگرفتند و دقیقاً برای القای همان معنایی به کار بردند که من از آن پرهیز داشتم.»</P> <P dir=rtl align=justify>اما گمان نکنم قلم شما چندان روی سهو بچرخد. شما می‌دانید که پاپر به حضور پررنگ هنجارها وایدئولوژی‌ها در هر معرفتی و در عمل انسانی ما تأکید مؤکد داشت و حتی محتوای علم را تابع «هدفی» می‌دانست که جامعه عالمان برمی‌گزیند. </P> <P dir=rtl align=justify>شما بهتر از هر کسی می‌دانید که پاپر در دوره‌ای حتی گفت‌وگو میان آدم‌های با اهداف و اغراض متفاوت را ممکن نمی‌دانست. از این صریح‌تر؟: «بی‌پرده می‌گویم که در تنظیم پیشنهادهای یاد شده، در کنه ضمیر خویش از بعضی داوریهای ارزشی، متأثر بوده‌ام و جانب برخی مرحجات را نگه داشته‌ام» (همان، صفحه 52 و 53) و یا این فقره: «بحث و گفت‌وگوی معقول بر سر چنین مسائلی فقط در میان کسانی باید برود که اهدافی مشترک داشته باشند. انتخاب آن اهداف در تحلیل آخر منوط به تصمیم و توافق است و به صرف احتجاج عقلانی حاصل نمی‌شود.» (همان، صفحه52)</P> <P dir=rtl align=justify>"نهان روشی" شما تنها راهی است که خود را با آن خالی از داوری‌های ارزشی و حق مطلق و مطلق حق جلوه دهید و علی‌رغم سخن گفتن از تفکر انتقادی هر مخالفی را فاشیست و دیکتاتور و علم ناشناس و نادان خطاب کنید. به علاوه با همین نهان روشی است که افکار خود را هماهنگ با ایمان جا‌می‌زنید. </P> <P dir=rtl align=justify>در حالی که نهایت و نقطه ثقل افکار مراد شما – جناب خاتم‌الفلاسفه، کارل ریموند پاپر را می‌گویم – قراردادگرایی و در خوش‌بینانه‌ترین حالت «تفکر انتقادی» و تقابل با جزمیت است. آری از جهتی سخن شما دروغ نیست و با دستگاه فکری پاپر هم سازگار است. همانگونه که خود پاپر هم به ما می‌آموزد این ایمان به ارزش‌ها و اعتقاد به هنجارهاست که پایه باورها و واقعیات علمی و اجتماعی و... را می‌گذارد. پس باید لااقل معلوم کرد ایمانی که شما می‌گویید، ایمان به چیست؟ ایمان به سکولاریته و آزادی به معنای مدرن آن یا ایمان به خدا به معنایی که محمد(ص) هزار و چهار صد سال پیش از آن سخن گفت؟ </P> <P dir=rtl align=justify>شما به واسطه این نهان روشی آدم‌های زیادی را فریفته‌اید. آدم‌هایی که گمان می‌کردند با پیروی از این افکار شما سر از دعای سحر درمی‌آورند اما به کار دیگر افتادند و این توهم من نیست برخی از این آدم‌ها را من می‌شناسم و با برخی از آنها هم دوست و رفیق بوده و هستم و اگر خواستید محض نمونه می‌توانم لیستی از اسامی افرادی که چنین شدند برایتان ارسال کنم! </P> <P dir=rtl align=justify>شما کار خود را کرده‌اید و تا اندازه زیادی الهام‌بخش دوره جنینی سکولاریته ایرانی بوده‌اید. اکنون این جریان دندان درآورده و نیازش از شیر سینه‌های افکار شما برطرف شده است. اما شما مانند مادری که پس از استقلال فرزندانش احساس بیهودگی می‌کند، دست از سر این طفل برنمی‌دارید.</P> <P dir=rtl align=justify>می‌خواهم پیامی را که سالیانی نه چندان دور چند تا از رفقای سکولار و در عین حال فرهیخته‌ام به گوش من خواندند، به گوش شما هم بخوانم: «سروش دیگر تمام شده». این واقعیت تلخی است که شما آن را بهتر از هر کس می‌دانید و اگر نمی‌دانید به شما بگویم که در میان دوست و دشمنتان جمله معروفی است. تقریباً می‌توانم به شما اطمینان بدهم که هیچ روشنفکر سابقه‌داری دیگر نمی‌تواند از افادات و آموزه‌های فلسفی جنابعالی نشاطی بگیرد. </P> <P dir=rtl align=justify>آموزه‌های شما برای جریان سکولار همان قدر خالی از برانگیختگی فکری شده (کاری به هیجانات سیاسی و ادبی نوشته‌هایتان ندارم) که مقالات مذهبی دهه شصت‌تان برای«امت شهیدپرور». حتی دیگر انگیزه‌ای برای بنیادگراها نمانده تا به کتاب قبض و بسط تئوریک، «ناسزا» بگویند. </P> <P dir=rtl align=justify>به محض آنکه مجتهد شبستری در نشریه مرحوم مدرسه چیزهایی فلسفی– کلامی در باب وحی و قرآن گفت که جنجالی آفرید و نام او را بر سر زبان‌ها انداخت، شما بلافاصله با خبرنگار هلندی گفت‌وگو کردید و حرف‌های مشابهی (بدون ذکر مقدمات فلسفی – کلامی!) گفتید که از قافله عقب نمانید. قبل‌ترش هم که به اعتقادات مردمان درباره «مهدی(عج)» آویخته بودید و بعدتر هم که فضای سیاسی آماده جنجال شد، خود را طرفدار کاندیداتوری «کروبی» کردید (که موضعی عجیب باشد!) و بعد هم به نظریه ولایت فقیه ناسزا گفتید و حالا هم... آنچه شما از دست داده‌اید – حضرت استاد! – با جنجال برنمی‌گردد. «شما دیگر آموزگار هیچ کس نیستید، هرچند که برای فراموش نشدن دارید خود را به فرمانده چریک‌ها تبدیل می‌کنید.»</P> Mon, 21 Sep 2009 10:30:46 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=50 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-50.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-49.aspx <P dir=rtl align=justify>مفهوم فضا امروز مفهومی بس پر کاربرد است. وقتی از فضا به عنوان مفهومی انسانی استفاده می کنیم به امکانی نظر داریم که خلاقیت ها، تعاملات و گفتگو در آن شکوفا می شود و گسترش می یابد. <FONT color=#cc3300>انسان برای بروز انسانیت نیاز به فضا هایی دارد تا در آنجا عقلانیت اش را به کار اندازد. سخن بگوید و سخن بشنود. احساساتش را بروز دهد و با احساسات دیگران همدلی کند. یاد بگیرد و یاد بدهد و در این فرایند بر وجه انسانی خود بیفزاید. اهمیت فضا با این مفهوم وقتی بیشتر احساس می شود که مخاطرات زیستن در این عصر مکانیکی را لمس کرده باشیم. فضاهایی که آدمیان فارغ از قیدو بندهای رسمی و اداری و بدون ترس و واهمه از درونیات شان بگویند و ابراز نظر کنند.</FONT></P> <P dir=rtl align=justify>گفتگو، شاید معنایی آرمانی و دست نیافتنی داشته باشد ولی می توان در تعاملات انسانی طیفی را معین کرد که تمایل دارد به سمت هر چه بیشتر گفتگویی شدن برود. <FONT color=#cc3300>گفت و گوی حقیقی در شرایطی شکل می گیرد که قدرت هر چه کمتر نمایان باشد. فضایی چون کلاس درس هرچقدر هم پویا و مشارکت برانگیز باشد ولی نحوه چیدمان صندلی ها و قدرتی که استاد بر سایرین دارد فضا را از گفتگو دور می کند. گفت و گو در شرایطی شکل می گیرد که همگان در موقعیتی برابر قرار داشته باشند. فضای مجازی یکی از مستعد ترین فضاها برای گفتگویی شدن است.</FONT> در فضای مجازی محدودیت زمانی و مکانی به حد اقل می رسد و گفتگو با هزینه کمتری اتفاق می افتد. اینترنت را نمی توان رسانه ای هم عرض سایر رسانه ها تلقی کرد. هرگونه برنامه ریزی برای انحصار در فضای مجازی محکوم به شکست است. گرچه نمی توان منکر غولهایی چون گوگل و یاهو شد ولی فضای مجازی عرصه ای است که امکان رقابت در آن برای همگان فراهم است. <FONT color=#cc3300>کاربر فضای مجازی مخاطبی منفعل نیست بلکه فعالانه در این عرصه حضور دارد و هر لحظه می تواند انتخاب کند که چه پیامی را دریافت کند و چه پیامی را ارسال کند و وبلاگ نویسی شاید فعالانه ترین شکل حضور در این عرصه باشد.</FONT> امروز شاید کمتر پیش بیاید که در اینترنت چیزی را جستجو کنیم و دست خالی بمانیم. وبلاگ های فارسی نیز محتوایی غنی را در این فضا فراهم کرده اند. برخی وبلاگ ها امروزه از سایت های خبری بازدید بیشتری دارند. وبلاگ های موفق همواره در فضایی تعاملی و گفتگویی رشد کرده اند. وبلاگ ها انحصار رسانه ای را شکسته اند تا جایی که سرویس های خبری و سایت های بزرگ نمی توانند بی تفاوت از کنار آنها عبور کنند. <FONT color=#cc3300>کوچکترین اتفاقات سیاسی و اجتماعی و فرهنگی از چشم وبلاگ ها دور نمی ماند. شاید مهم ترین بخش هر وبلاگ را بتوان بخش نظرات وبلاگ دانست. گرچه امروزه با گسترش فیدخوانی (خوراک خوان) مطالب با سرعت بیشتری دست به دست می شوند ولی هنوز بخش نظرات (کامنت ها) ارتباط میان وبلاگ ها را برقرار می کند اما از آن مهم تر واکنش هایی است که در بخش نظرات رخ می دهد. همدلی ها، مخالفت ها و گفتگوها در آنجا شکل می گیرند و در وبلاگ ها گسترش می یابند.</FONT> البته نمی توان از شبکه های موسوم به وب 2 نیز غافل بود که این گفتگو و تعامل را به حدا اعلای خود رسانده اند اما به نظر نمی رسد که وبلاگ و وبلاگ نویسی در سیری نزولی باشد بلکه بر عکس روز به روز بر رونق وبلاگ ها افزوده می شود.</P> <P dir=rtl align=justify><FONT color=#cc3300>وبلاگستان را می توان دما سنجی تلقی کرد که تب های اجتماعی را به خوبی نمایان می کند. امروزه اعتراضات و انتقادات و افشاگری ها و مطالبات در عرصه مجازی اتفاق می افتد. سنتی ترین نهادها نیز امروزه نیاز به حضور در عرصه مجازی را درک کرده اند. مراجع تقلید و اساتید مسن دانشگاهی نیز امروز در این فضا حضور دارند.</FONT> اطلاعات و اخبار با سرعتی سرسام آور مبادله می شود. غالب روزنامه های کاغذی نیز امروزه به صورتی اینترنتی منتشر می شوند. کثرت قشر جوانی که از تکنولوژی های روز دنیا بهره می برند امروز با اینترنت بیگانه نیستند و خدمات فنی در راستای توسعه خطوط اینترنت هر روز در حال گسترش است. با این اوصاف غفلت از این عرصه را نمی توان غفلتی از سر نا آگاهی دانست. پدیده ای چون اینترنت در حال کنار زدن سایر رسانه هاست و همان طور که ذکر شد کاربران این فضا حضوری بازاندیشانه و فعال دارند و این فعالیت در مقوله وبلاگ و وبلاگ نویسی به اوج خود می رسد. وبلاگ در عرصه ای کاملآ بینامتنی شکل می گیرد. وبلاگ نویس پیام می گیرد باز اندیشی می کند و پیام می دهد. دیگر نمی توان مخاطب این فضا را مخاطبی منفعل در نظر گرفت که منتظر شروع سریال تلویزیونی است. گسترش وبلاگ نویسی در جهان و ایران را می توان مقاومتی آگاهانه و یا ناآگاهانه در نظر گرفت که در برابر انحصار رسانه ها شکل گرفته است.</P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="arial, helvetica, sans-serif" size=3><STRONG>باید پذیرفت که دیگر مفهومی به نام مخاطب منفعل در حال کمرنگ شدن است. امروز همگان تولید کننده اند و همگان مخاطب. وبلاگ نویس مخاطبی است که شورش کرده است.</STRONG></FONT></P> <P dir=rtl align=justify><STRONG><FONT face=Arial size=3>این یادداشت در <A href="http://www.fasleno.com/archives/culture_and_social_act/000856.php">فصل نو</A></FONT></STRONG></P> Sun, 26 Jul 2009 12:40:47 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=49 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-49.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-48.aspx <P align=justify><STRONG>دکتر حسن محدثی</STRONG> : پیش از این در یادداشتی تحت عنوان <A href="http://hmohaddesi.blogfa.com/post-8.aspx"><I>سنخ‌شناسی جامعه‌شناسان</I> </A>به مشکل گرگوری پیچر (Gregory Picher) در علوم اجتماعی ایران اشاره کردم و وعده دادم در باب آن سخن بگویم و حالا بهانه‌ای برای سخن گفتن از آن فراهم آمده است </P> <P dir=rtl align=justify>در ایران وقتی که یک نویسنده، محقق و دانش‌مند ایرانی فکر و نظریه‌ای را مطرح می کند، متأسفانه هم‌کاران وی و دیگر افراد صاحب‌نظر، متخصص یا مشغول فعالیت در آن حوزه اغلب تمایلی به طرح اندیشه‌های وی ندارند و ترجیح می دهند آن افکار و نظریه‌ها را مسکوت به‌نهند. اگر در مواردی نیز ناچار از ذکر آراء و اندیشه‌ها و مفاهیم وی ‌شوند، از ذکر نام خود وی می‌پرهیزند. در بسیاری موارد هم افکار و آثار اندیش‌مند ایرانی را به سخره می‌گیرند و انواع و اقسام طعن و خرده‌گیری را به‌ناحق در حق او به‌کار می‌برند. برعکس، همین افراد در ذکر آراء و اندیشه‌های غربی‌ها بسیار گشاده‌دست‌اند؛ حتا اگر افکار و اندیشه‌های‌شان پیش‌پاافتاده و ناچیز باشد. اغلب نیز بدون نگرش انتقادی چنین کاربستی را از آرای غربیان در کار می‌آورند. من این جا فقط به ذکر یک تجربه‌ی شخصی بسنده می‌کنم.</P> <P dir=rtl align=justify> پس از سال‌ها اتفاق عجیبی افتاد و من در دانش‌کده‌مان راه‌نمای یک رساله‌ی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی شدم! آن‌هم شاید به‌دلیل سماجت یک دانش‌جو یا شاید پربودن جیره‌ی پایان‌نامه‌ای استادان محترم و یا شاید به‌دلیل این‌که موضوع درباره‌ی جرجیس! بود و شاید هم همه‌ یا برخی از این‌شایدها با هم. موضوع رساله، بررسی نظریه‌ی اجتماعی احمد کسروی -متفکر بسیار دانا، محققی دقیق و باانصاف، و مصلح اجتماعی و دینی شجاع و پیش‌رو و البته یک دانش‌مند سیانتیست و پوزیتیویست افراطی و متعصب- بود. مشکلی وجود داشت و آن این بود که این دانش‌جوی عزیز که حالا از دوستان خوب من است، نمی‌دانست که کسروی را جامعه‌شناسی بداند یا به‌طور کلی (ما هر چیزی را که نتوانیم دقیقا مشخص کنیم به به‌طور کلی متوسل می‌شویم!) متفکر اجتماعی؛ مثلا در شمار کسانی چون افلاطون، فارابی، و خواجه‌نصیر و الخ. برای حل این مشکل من راه‌حلی داشتم و آن این بود که باید میان نظریه‌ی جامعه‌شناختی و نظریه‌ی اجتماعی فرق بگذاریم. اگر چنین تفکیکی قائل شویم آن‌گاه می‌توانیم بگوییم که احمد کسروی نه یک جامعه‌شناس بل‌که یک نظریه‌پرداز اجتماعی است. از یک‌سو، مثل فارابی و خواجه‌نصیر و دیگر متفکران گذشته است -چون آن‌ها را هم می‌توان نظریه‌پرداز اجتماعی محسوب کرد- و از سوی دیگر، مثل جامعه‌شناسان است زیرا احمد کسروی نیز مثل جامعه‌شناسان اندیش‌مندی مدرن است. </P> <P dir=rtl align=justify>با این تمایزگذاری، جای‌گاه فکری کسانی چون دکتر علی شریعتی و یا یورگن هابرماس هم مشخص می شود. این دو نیز جامعه‌شناس نیستند بل‌که نظریه‌پرداز اجتماعی‌اند. البته، در سمیناری که با حضور چهار جامعه‌شناس ارج‌مند صورت گرفته بود، اغلب‌شان (جز دکتر توسلی استاد گرامی بنده) شریعتی را جامعه‌شناس انتقادی دانستند (گزارش ایلنا از ميزگرد «شريعتي و جامعه‌‏شناسي» با حضور «غلامعباس توسلي», «سارا شريعتي», «عبدالرضا نواح» و «محمدامين قانعي‌‏راد» را در <A href="http://drshariati.org/show.asp?id=38">اولین روز سمینار</A>. ببینید. اما من نمی‌فهمم جامعه‌شناس انتقادی و جامعه‌شناسی انتقادی یعنی چه؟ مگر جامعه‌شناسی به‌عنوان یک علم می‌تواند انتقادی باشد؟! علم آن‌چه هست را تبیین می‌کند و نقد (در معنای هگلی- مارکسی کلمه) با نفی آن‌چه هست، در جست‌وجوی آن‌چه نیست بر می‌آید. این است که من فکر می‌کنم سخن گفتن از جامعه‌شناسی انتقادی تناقض‌گویی است؛ جز در یک مورد خاص که آن هم افکار کسانی چون هابرماس یا شریعتی را دربرنمی گیرد و این‌جا مجالی برای بحث از آن نیست. اصلا یکی از دلایل شکل‌گیری مطالعات فرهنگی همین فقدان نقد (به‌معنای هگلی-مارکسی کلمه) در حوزه‌ی علوم انسانی بوده است. اکنون بگذریم تا وقتی دگر.</P> <P dir=rtl align=justify>خلاصه، توضیحاتی در باب این تمایز دادم. برای وی این تمایزگذاری بسی نامأنوس بود. تا به حال کسی چنین تمایزی قائل نشده بود. به‌سرغ هم‌کار ارج‌مندی رفت که اندیشه‌های لائوتزو، کنفوسیوس، علی بن ابی‌طالب و غیره را هم‌راه با افکار متفکرانی چون وبر، مارکس، دورکیم، و دیگران مطرح می‌کند و همه را هم با گشاده‌دستی هر چه تمام‌تر، جامعه‌شناس به‌حساب می‌آورد. به‌تبع، ایشان تمایز میان نظریه‌ی اجتماعی و نظریه‌ی جامعه شناختی را نپذیرفت و هر دو را یکی دانست. از ان پس این دانش‌جوی گرامی نیز بارها از من متنی را طلب کرد که در آن کسی به چنین تمایزی اشاره کرده باشد و من هم هر بار گفتم که این من‌درآوردی است و من و ایضا خود من چنین تمایزی را قائل می‌شوم. توضیحات و استدلال‌های مکرر من چندان مشکل را حل نکرد. استناد من به بحث هورکهایمر مبنی بر تمایز میان نظریه‌ی سنتی و نظریه‌ی انتقادی هم کفایت نکرد و او را قانع نکرد؛ اگر چه آرامش کرد. تا بالاخره در یک روز که ساعتی وقت خالی داشتم و در دانش‌کده‌ای سرگرم بررسی کتاب‌های انگلیسی کتاب‌خانه بودم، عنوان کتابی نظرم را جلب کرد. در عنوان این کتاب به تمایز مورد نظر اشاره شده بود. مقدمه‌ی کتاب را خواندم و دریافتم که اصلا این کتاب بر اساس چنین تمایزی تدوین شده است: <I>نظریه‌ی اجتماعی و جامعه‌شناختی معاصر: بصری‌سازی جهان‌های اجتماعی</I> (کنت آلان، 2006). وقتی این متن را به دانش‌جو نشان دادم قانع شد و تمایز میان این دو را با اطمینان بیش‌تری پذیرفت. البته دیرباوری و تشکیک او خوب بود؛ اما به شرطی که بین حرف من ایرانی و آن فرنگی امتیازی قائل نمی‌شد (او خودش که می‌گوید فرقی نگذاشته است. در هر صورت، دوست من اگر لازم دانست می‌تواند دیدگاه خود را برای انتشار در وبلاگ بفرستد). </P> <P dir=rtl align=justify>تجربه هایی از این دست مرا به این نکته توجه داد که هم کاران ما در علوم اجتماعی نیز به‌همین ترتیب عمل می‌کنند. هرگاه سخنی را یک فرنگی گفته باشد، برایش اعتبار قائل می‌شوند ولی اگر هم‌کارش که در اتاق بغلی نشته است، نظری بدهد، چندان اعتباری برای سخن او قائل نمی‌شوند و اگر هم اعتباری قائل شوند، آن‌قدر نیست که در مقاله یا کتاب‌شان ذکری از اندیشه‌های وی بکنند و آن افکار را مورد بحث قرار دهند. این همان مشکل گرگوری پیچر است. این یک نام ساخته‌گی است؛ مثل شخصیتی که آل‌احمد ساخت به‌نام "پشم‌الدین کشکولی" و یا شخصیتی که شریعتی ساخت تا حرف های مهم‌اش را به‌نام او بزند: شاندل. گرگوری پیچر پیش‌نهاد دوست عزیز الیاس قنبری است و از ذوق او تراوش کرده است و به نظر من پیش‌نهاد خوبی است (البته ذوق او همیشه به این خوبی نیست!). حالا یک پیش‌نهاد این است که هر نظر و فکری را که خودمان مطرح می‌کنیم و احتمال می‌دهیم مورد عنایت قرار نگیرد،  دیگر نگوییم که من‌درآوردی است بل‌که بگوییم گرگوری پیچر گفته است. <FONT face="arial, helvetica, sans-serif" size=3><STRONG>این است که می‌گویم یکی از مشکلات علوم اجتماعی در ایران مشکل گرگوری پیچر است. <A href="http://hmohaddesi.blogfa.com/post-27.aspx">منبع</A></STRONG></FONT></P> Sun, 12 Jul 2009 15:47:50 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=48 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-48.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-47.aspx <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">در فلسفه مدرن ما با سوژه اي شناسا درگير هستيم كه قادر است از راه‌هاي گوناگون از جمله تجربه‌هاي حسي, چيزهاي بيرون خود، يا خودش را بشناسد، شناسايي چيزهاي بيرون از آن ذهن كلي كه منجر به برتري سوژه نسبت به چيزهاي ديگر كه البته بنياد تعريف آنها نيز مي‌شود. از سويي ديگر در شناخت سوژه از خود، سوژه يعني همان داناي كنشگر، تبديل به ابژه يعني يكي از موارد شناسايي مي‌شود. همين تحويل سوژه به ابژه در شناسايي سوژه خود يكي از مهمترين پيچيدگي‌هاي فلسفه مدرن امروز است. ‏</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">سخن آدورنو در مورد رابطه سوژه و ابژه نه سخني است دكارتي و نه سخني است نيچه‌اي. يعني نه بر دوگانگي مسلم راي مي‌دهد و نه به يگانگي قطعي سوژه و ابژه معتقد است. او بيش از هر چيز در تفكر انتقادي سعي بر اين داشت كه ارجحيت سوژه بر ابژه را زير سوال ببرد؛ يا در بيان ديگر به برتري مسلم انگاشته شده انسان بر طبيعت پايان دهد. </FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">تحليل تاريخي و اجتماعي سوژه توسط آدورنو فرض وجود سوژه در همه حال شناسا را متزلزل مي‌كند. او در نقد فلسفه هگل اين ديدگاه ايده‌آليستي هگل را كه ذهن مي‌تواند با فرارفتن از خود و تبديل شدن به روح مطلق، تمامي واقعيت را بشناسد، يا با آن يكي شود را با ديالكتيك منفي زير سوال برد. آدورنو اين ذهنيت يعني شناسايي تمام واقعيت توسط سوژه را ناشي از برتري دادن سوژه بر ابژه در فلسفه مدرن مي‌دانست. او در ديالكتيك منفي خلاف آن را نشان داد. آدورنو در ديالكتيك منفي سعي كرد نشان دهد، سوژه‌اي وجود ندارد كه فرض همسان سازي ابژه‌ها (مصداق‌ها) و مفاهيم (معناها) را پيش كشد، زيرا ما نمي‌توانيم قايل به سوژه‌اي باشيم كه ابژه نباشد. ابژه بودن در معناي سوژه مستتر و پنهان است. يعني ما ظرف بدون آب داريم اما هيچ گاه نمي‌توانيم آبي را متصور شويم كه ظرفي نداشته باشد. سوژه يا "من" بدون افراد ديگر و جهان طبيعت (ابژه) وجود نخواهد داشت. در اينجا سوالي كه آدورنو مي‌پرسد اين است كه در اين حال چگونه ما مي‌توانيم به برتري سوژه بر ابژه راي دهيم؟ همانگونه كه "دازاين" هايدگر نيز "من" بسته نيست، بلكه در جهان خارج "است" و وجود دارد. ‏هستي‌اش در جهان خارج - يعني جهان ابژه‌ها- متبلور شده است. </FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">كوتاه سخن اين كه تز و آنتي‌تز در ديالكتيك منفي آدورنو هيچ گاه سنتزي همچون سنتز هگل يعني تسخير طبيعت خلق نمي‌كند. زيرا او قايل به برتري تز (سوژه) بر آنتي‌تز (ابژه) نيست. اصولا ديالكتيك منفي آدورنو سنتزي ندارد چون چيزي خلق نمي‌كند .او تنها به دنبال نفي متعين چيزها است و نه اثبات.‏</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">پس نتيجه مي‌شود كه سلطه در اين چارچوب نظري به معناي برترانگاري مطلق سوژه در مقابل ابژه براي دستيابي به نتيجه‌اي سلطه‌جويانه است. آدورنو و ديگر متفكران انتقادي تسري عقلانيت ابزاري به تمامي حيطه‌هاي اجتماعي ، شي‌وارگي و نيز تبديل شدن انسان مدرن به انسان تك ساحتي را از مظاهر سلطه و استيلاي فرهنگي سوژه انگاري در دنياي جديد مي‌دانند. قدرتي كه با استفاده بهينه از سوبژكتيويته استمرار مي‌يابد و نه سركوب عيني.</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">در انديشه اثباتي، مفهوم ،همان مصداق است. به گفته هگل هر چه انديشيدني است وجود دارد و آنچه انديشيدني نيست وجود ندارد. به گفته ديگر هستي هگل‏ واقعيتي عقلاني پيدا كرده است. مثلا منظور از مفهوم "جامعه" يا مفهوم" اصلاحات" همين جامعه و اصلاحات موجود است. در اين حالت چنانچه جامعه‌اي وجود نداشته باشد يا اصلاحاتي صورت نگيرد، مفهوم جامعه و اصلاحات نيز وجود ندارد.‏</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">آدورنو برخلاف انديشه اثباتي بيان مي‌كند كه همواره مصداق يك مفهوم كه در ذهن سوژه وجود دارد با معناي تاريخي آن مفهوم در ارتباط متقابل و تضاد مستمر قرار دارد. يعني مفهوم جامعه يا مفهوم اصلاحات در بستر تاريخي خود معنايي را از جامعه و اصلاحات آفريده‌اند كه همواره با جامعه و اصلاحات موجود مقايسه مي‌گردد و همين مقايسه است كه امكان نقد مداوم جامعه و اصلاحات امروز را فراهم كرده و امكان دگرگوني و بهبود آن را ممكن مي‌شود. ‏</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">عدم توجه به اين نكته، يعني جدايي سير حركتي مفاهيم و مصاديق، سوژه شناسا را همواره در مقابل ابژه يا همان مصداق، برتر انگاشته و امكان انتقاد و دگرگوني را از بين مي‌برد. همواره سوژه يا همان ذهني كه به ساختن جامعه مي‌پردازد يا عامليت اصلاحات را بر عهده دارد، راه برگزيده خود را برتر از راه‌هاي ديگر تاريخي فرض كرده و به برتري سوژه تداوم مي‌دهد. غافل از اين كه من اصلاح‌طلب يا سوژه اصلاح‌طلب بدون اين معناي مفهومي و تاريخي از مفهوم اصلاح و جامعه به هيچ عنوان وجود خارجي نخواهد يافت.‏</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">بي‌نيازي سوژه به ابژه شايد در يك بازي زباني امكان وقوع بيابد، اما در واقعيت ممكن نيست. سوژه شناسا همواره در بستر مصاديق تاريخي معنا پيدا مي‌كند و در عين حال خود نيز براي آيندگان تبديل به ابژه‌اي مفهومي مي‌گردد. </FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">ساختن مفاهيم تركيبي جديد همچون" دموكراسي ديني "بدون توجه به معنا و مفهوم تاريخي دموكراسي و دين،‌نوعي راديكال از خودخواهي و سلطه سوژه است. سوژه‌اي كه فكر مي‌كند هر آنچه مي‌خواهد و هر آن كاري را كه مي‌پسندد، مي‌تواند بر سر مفهوم بياورد. اصلاح‌طلبي امروز ايراني گرفتار سلطه سوژه بر ابژه است، سوژه‌اي كه خود را مستقل از مفاهيم تاريخي تنها به شكلي روزمره معنا مي‌كند. </FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">اصلاح‌طلبان مي‌بايست با نزديك شدن به ابژه‌هاي اصلاح ،يعني هم بدنه اجتماعي كه قرار است اصلاح شود و هم مصاديق مفهومي اصلاح در بستر تاريخي، امكان نقد مداوم وضعيت موجود را فراهم مي‌كردند. ساختن شرايط جديد مستلزم نقد گذشته و مقايسه وضعيت امروزين با وضعيت آرماني بود،اما از ابتدا آنچه به وقوع پيوست خواست ايجاد شرايط جديد و اثباتي با حفظ تسلط سوژه بر ابژه بود. سعي شد بدون تخريب موانع جدي و حفظ سازه‌هاي غيرانتقادي گذشته و تنها با حفظ عامليت اصلاحات، سنتز اصلاحات به وقوع بپيوندد.</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">همواره در برابر انتقادات نسبت به تفكر حاكم بر اصلاح‌طلبان ايراني‌، آنان با نوعي گسست تاريخي‌، ايده غيرتاريخي و غيرمفهومي خود را به حساب تعدد در انواع دموكراسي و مدل‌هاي گوناگون آن دانسته و هر چه خواستند بر سر مفاهيم آوردند. به عنوان نمونه اي ديگر مي‌توان به تبديل مفهومي جامعه مدني به جامعه مدينه النبي توسط اين سوژه ،اشاره كرد. </FONT></P> <P dir=rtl align=justify><FONT face="Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif">اصلاحات ايراني مي‌بايد به تاريخي فهميدن مفاهيم خود بينديشد.</FONT></P> <P dir=rtl align=justify><A href="http://aminbozorgian.blogfa.com/post-61.aspx">این یادداشت</A> توسط امین بزرگیان در تاریخ نهم بهمن ۸۷ پست شده</P> Fri, 26 Jun 2009 23:21:56 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=47 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-47.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-46.aspx <P style="TEXT-ALIGN: justify"><STRONG>دکتر ابراهیم فیاض</STRONG> : در كشور ما عمده نخبگان از جامعه فاصله دارند و خودشان را به آن تحميل مي‏كنند. ورشكستگي<IMG alt="" hspace=4 src="http://www.rajanews.com/Files_Upload/3383.jpg" align=left vspace=4 border=1> سياسي- اجتماعي اين گروه نيز از همين جا برخاسته است. اگر كاركرد روشنفكران از مشروطه تا كنون را بررسي كنيم روشن مي‏شود كه هميشه يك حالت نااميدي و ناكامي در رسيدن به اهداف وجود داشت است.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">آن‏ها همانطور كه در مشروطه به ملت توهين كردند، پس از سوم تير خودم شاهد بودم كه برخي از اين روشنفكران حتي فحش ناموسي به مردم مي‏دادند.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">اين ناشي از عدم شناخت صحيح از مردم است و منشأ اين عدم شناخت، آن است كه روشنفكران در ايران عموماً در يك پايگاه اجتماعي خاص قرار داشته و از منابع مالي خاص بهره مند هستند. غالباً اهل شمال شهرند و از ساختاراجتماعي دورند. تغذيه فكري و روحي آن‏ها غالباً از غرب صورت مي‏گيرد. مابه الامتياز و هويتشان به اين دوري اجتماعي است. در اثر اين ساختار، نوعي از خود بيگانگي نسبت به جامعه است. اين از خودبيگانگي به فضاي خانوادگي آنان نيز مي‏كشد و مي‏بينيم فرزندان‏شان هم با يك حالت اشرافيت براي تحصيل به خارج مي‏روند و بر نمي‏گردند.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">اين گروه در فضاي انتخابات وابسته به قشر متوسط مصرف كننده است كه فكر و كالاي غربي را مصرف مي‏كند و گاه مي‏تواند نيروي پياده در تبليغات خياباني هم شود. اين نمايش خياباني با رقص و اختلاط و سواستفاده غيرفرهنگي از محمل انتخابات همراه مي‏شود. در لبنان هم غرب‌گرايان مي‏خواستند همين كار را بكنند يعني اشرافيت خان‏خاني را حاكم كنند.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">اما احمدي‏نژاد اشرافيت و غربزدگي را مورد حمله قرار داد و توجه مستضعفان را به خويش جلب كرد؛ مستضعفان به همان مفهوم مورد نظر امام. او توجه قشرهاي متكي به ايرانيت را مجذوب خويش ساخته است كه اكثريت اجتماعي ايران را در اختيار دارند. بيشتر در جنوب شهرها، شهرستان‏ها و روستاها متمركز هستند. آن‏ها به نجابت و جوانمردي و فرهنگ خانوادگي اهميت مي‏دهند. در رفتار سياسي شان شاهد نوعي متانت سياسي هستيم. يعني به دور از هوچي گري و جار و جنجال انتخاب مي‏كنند. از قضا اين‏ها همان گروهي هستند كه روشنفكران آنان را "حاشيه" مي‏خوانند و خود را "متن" مي‏دانند. در سال 1342 و 1357 هم همين جماعت انقلاب را به ثمر رساند و هويت شرقي را بازتوليد كرد.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">روشنفكران سعي مي‏كنند تبارشان را به مشروطه بازگردانده و حتي انقلاب را هم به نفع مشروطه بازتفسير كنند. در حالي كه مشروطه اصلاً مال مردم نبود و از سفارت انگليس شروع شد و به همانجا ختم شد و علماي طرفدارش هم به نوعي شكست خوردند. اينگونه شد كه روشنفكران در ادامه به رضاخان پيوستند اما مردم با محوريت روحانيت، انقلاب ضد انگليسي انجام مي‏دهد اما متأسفانه باز اشرافيت غرب‌گرا به محوريت مصدق به ميدان بر مي‏گردد و كودتا را مي‏پذيرد كه اين يا خيانت بود يا خوش خيالي. جالب بود كه فاطمي اعدام شد اما مصدق اعدام نشد و تا آخر عمرش كناره گرفت كه اين هم از روحيه اشرافيت برخاست. در اين نااميدي، انجمن حجتيه و مكتب تفكيك سربرآورد. در فضاي يأس علما، امام با حركت انقلابي‌اش همين قشر بيدار ايراني را بازتوليد و تقويت كرد. انقلاب و سوم تير و اكنون بيست و دوم خرداد، خط استمرار هويت ايراني اسلامي بود. اين دو انتخابات با بازگشت به اصول انقلاب همراه بود. طنز تاريخ اين بود كه دو روحاني غرب‌گرا به مثابه نماد روحانيت اشرافي خط عدول از اصول انقلاب را پي مي‏گيرند.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">قطعاً اگر روحانيت اشرافي بخواهد خود را به عنوان نماينده روحانيت اصيل جا بزند، آنجا ديگر روحانيت زيرسؤال رفته است، چون روحانيت به مردمي‏بودنش زنده است. الحمدلله در اين 4 سال مردمي كه با دلبستگي به روحانيت انقلاب كرده بودند، باز اميدوارتر از قبل شدند. يعني با كنار رفتن روحانيت اشرافي،‌ خط نقش روحانيت اصيل پررنگ تر شد و نوعي احياي روحانيت اصيل اتفاق افتاد. در اين ميان مراجع محترم تقلید هم مواظب هستند و همه افتخارشان به در متن مردم بودن است.</P> <P style="TEXT-ALIGN: justify">اين اتفاقات مهم با پشتوانه سنت ايراني و هويت ديني اتفاق مي‏افتد. و حالا به پشتوانه اين، رئيس جمهور دهم مي‏تواند با قوت و عزت با جهان سخن بگويد و جبهه جهاني حامي ايران را تقويت كند. اما اگر اشرافيت سركار مي‏آمدند بايد به صورتي تسليم مآبانه و ذلت بار در برابر غرب قرار مي‏گرفتيم و غرب ما را براي آمدن رئيس‌جمهوری غير از احمدی‌نژاد به سخره مي‏گرفت.</P> Wed, 17 Jun 2009 11:06:52 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=46 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-46.aspx http://elyas220.blogfa.com/post-45.aspx <P dir=rtl align=justify>"به به"، " چه وَكِنی؟"، " دیجیتالم كجا بود" دیگر تبدیل شده است به " بگم؟بگم؟"،" من به شما علاقه دارم آقای فلانی"، " شما خیلی شجاعت داری آقای بهمانی". توی خیابان، توی مترو، توی بازار، حتی جاهای سطح بالایی(!) مثل دانشگاه هم این تكه كلام ها رایج شده است. در واقع مردم به جای دیدن "شب های ببره" می نشینند پای مناظره های سیاستمدارن مملكت و می خندند و تفریح می كنند. بعد هم می روند توی كوچه و تفریحات سالمشان را ادامه می دهند. كلی سبزی می بندند به خودشان و توی  خیابان بزن به رقص راه می اندازد. یا توی تاكسی و اتوبوس با طرفداران مقابلشان كل می كنند. سوار موتور می شوند و خیابان ها را متر می كنند و یك پوستر هم با خودشان این طرف و آن طرف می برند. بعضی هاشان هم چاقوها را تیز می كنند، می آیند میدان صادقیه و شروع می كنند به دعوا كردن. در واقع این بازی جدید مردم است. بازی جدیدی كه می توان نامش را مقاومت گذاشت. مردم با تمسخر هر آنچه انتخابات با خود دارد، تمام طبقه ی حاكم را استهزاء می كنند. مردم با تغییر كاركرد آن چیزی كه قرار بوده است، سیاست باشد؛ سیاستمدارها را به سخره می گیرند. آنها شخصیت این اشخاص را بدون هیچ توهینی، زیر سوال می برند و آنها را تبدیل می كنند به عروسك دستشان. اشخاصی را كه در راس حكومت اند و بدون شك، در طبقه ای جای گرفته اند كه طبقه ی مسلط است. طبقه ی محكوم از مناظرات، شب های ببره می سازند؛ از سیاستمداران، مهران مدیری. آنها دستبندهای سبز را به صورت اغراق شده ای به خودشان می بندند و به همه ی چیزهایی كه هزینه های زیادی برایش رفته ، می خندند و این یعنی مقاومت. مقاومت در برابر حاكمان. در برابر راس هرم قدرت. در این دوره ها است كه ورق بر می گردد. تنها در این زمان ها است كه طبقه ی محكوم می تواند تمام آن چیزی را كه در طی سال های زندگی اش به او تحمیل شده، پاسخ گوید.این جا است كه قدرت در دستان مردم است. این جا است كه طبقه ی حاكم از مردم كمك می خواهد. طبقه ی محكوم اما دست رد به سینه ی او نمی زند. اتفاقا وارد می شود. حضور پیدا می كند و مانند جوهری كه در آب پخش شود، تمام ماهیت پروژه  را عوض می كند. كاركرد تبلیغات را، كاركرد سیاست را، كاركرد مسائل مهم حكومتی را؛ تبدیل می كند به جوك و اس ام اس های خنده آور. مطرح ترین سیاستداران را چه در تعریف و چه در تكذیب، با جملاتی طنز توصیف می كند. در واقع در اینجا طنز، سلاح مقاومت است. سلاحی كه گاهی به خشونت بدل می شود، اما تمام هدفش تغییر ماهیت پروژه است و تبدیل كردن آن به چیزی كه خود می خواهد. طبقه ی محكوم، با سیاست آن طور كه سیاستمدارن می خواهند برخورد نمی كند. تبلیغات را آنطور كه كاندیدا می خواهد انجام نمی دهد. در واقع از آن استفاده می كند برای پیشبرد اهداف خودش. برای تفریحش، برای دختر بازیش، برای بزن و برقصش. برای زدن حرف های خاله زنكی. برای خنده اش. استفاده ی او استفاده ای ابزاری است. و چقدر كیف می كند وقتی از جیب طبقه ی حاكم، این طور استفاده ی شخصی خودش را می برد. هر چه پیش برود، طبقه ی محكوم سلاح خود را همه گیرتر می كند؛ چون تنها در این زمان است كه می تواند قدرت خود را نشان دهد و تنها در این زمان است كه می تواند مقاومت كند در برابر طبقه ای كه همیشه بر او مسلط بوده است. <A href="http://kouche.mihanblog.com/post/17">منبع</A></P> Sun, 07 Jun 2009 14:36:18 GMT http://commenting.blogfa.com/?blogid=elyas220&postid=45 elyas220 http://elyas220.blogfa.com/post-45.aspx