بسم الله الرحمن الرحیم

اللهم اخرجنی من ظلمات الوهم و اکرمنی بنورالفهم اللهم افتح علینا ابواب رحمتک و انشر علینا خزائن علومک

طرح تحقیق اولیه : بررسی و تحلیل انواع گفتمان های جاری درباره مهاجرت های تحصیلی در دانشگاه شریف

محمد الیاس قنبری/ دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی دانشگاه علم و فرهنگ

مقدمه :

مهاجرت افراد متخصص و دانشگاهی، مقوله ای است که مدت هاست به مثابه یک مساله جدی اجتماعی مطرح است و راجع به آن سخن های فراوان گفته شده و کتب، مقالات و تزهای دانشگاهی فراوانی در باب آن نگاشته شده است. آمارهای گوناگونی در این باب از گوشه و کنار منتشر می شود این آمارها ایران را در صدر کشورهایی نشان می دهد که با مهاجرت نیروی انسانی تحصیلکرده مواجه است همچنین این آمار نشان میدهد که عمده متخصصان و دانشگاهیانی که در خارج از کشور، کار و زندگی می کنند به بهانه ادامه تحصیل به آنجا رفته اند و ماندگار شده اند. اما اینکه چرا همواره پرداختن به این مقوله در قالب یک مساله جدی و بحرانی صورت بندی می شود، خود سوالی جداگانه و نگاه از بالا به این پدیده است. هر مساله ای در کانتکست خاصی مساله تلقی می شود. به عنوان مثال برای یک محقق اجتماعی مهاجرت پرستوها در فصلی نا متعارف از سال به هیچ وجه تولید مساله نمی کند در حالی که همین پدیده برای یک محقق زیست شناسی شاید مساله ای بسیار جدی تولید کند. در مواجهه اولیه با مقوله مهاجرت های انسانی به نظر می رسد که مساله خاصی وجود ندارد چرا که انسان موجودی است که از دوران باستان به مهاجرت پرداخته و مهاجرت و کوچ نشینی اساسآ یکی از اشکال زندگی انسانی بوده است که تا به حال نیز این شیوه ادامه یافته است. از این منظر، مهاجرت، به خودی خود مساله نیست بلکه پروبلماتیک مهاجرت مقوله ای تاریخ مند است و در دوره خاصی از تاریخ، مهاجرت، در قالب یک مساله طرح می شود و ظهور گفتمان مهاجرت نخبگان نیز متناسب با این دوره از تاریخ است. به عنوان مثال سفرهای علمی ابن خلدون و ابوریحان و سایر دانشمندان متعلق به دوران پیشامدرن تحت عنوان مهاجرت نخبگان تلقی نمی شده اند. می توان با رویکردی دیرینه شناسانه نشان داد که مقوله مهاجرت از زمانی در قالب یک پرابلم مطرح می شود که دولت-ملت پا به عرصه می گذارد و دولت های ملی مرزهای شان را با برجک دیده بانی و سیم خاردار از یکدیگر جدا می کنند. ایجاد هویت های ملی و تقسیم بندی ((خود/دیگری)) بر مبنای هویت ملی همراه با روند صنعتی شدن و توسعه و افزایش رقابت میان جوامع و همچنین پدیده استعمار از دل خود مسائل جدیدی را بر جهان حادث می کند که از آن جمله طرح مقوله مهاجرت به مثابه یک مساله جدی است.